Welkom bij ‘Transformative Tales: Voices of Empowerment’. In deze interviewserie ontmoet je inspirerende vrouwen die strijden tegen ongelijkheid, sociale onrechtvaardigheid en klimaatverandering. Ik wil hun stemmen en verhalen versterken, zodat meer mensen zien welke verandering zij teweegbrengen. En met vrouwen bedoel ik iedereen die zich als vrouw identificeert. Hun ervaringen en inzichten zijn een bron van inspiratie voor ons allemaal.

Laten we samen het verschil maken, één verhaal per keer! 🌟

Oyidiya Oji Palino: strijd tegen discriminatie in de technologie die we bouwen

“Discriminatie gebeurt niet alleen in persoonlijk contact op de werkvloer, in de zorg of bij de politie”, zegt Oyidiya Oji Palino. “Het zit ook in de systemen die daarachter draaien.” Als beleidsadviseur digitale rechten bij het European Network Against Racism (ENAR)* onderzoekt ze hoe digitale systemen bestaande ongelijkheid versterken.

In haar werk ziet Oyidiya hoe het Europese debat over technologie vaak draait om innovatie, concurrentiekracht en de race met de Verenigde Staten en China. Maar volgens haar mag economische vooruitgang niet het enige uitgangspunt zijn. “Denkt iemand ook na over grondrechten? Over non-discriminatie? Bouwen we deze technologie zodat bedrijven winst kunnen maken, of zodat de samenleving er beter van wordt?”

Vanaf het begin buitengesloten

De vraag wie zich welkom voelt in de wereld van technologie raakt aan haar eigen geschiedenis. “Toen ik klein was dacht ik dat technologie niets voor mij was”, vertelt Oyidiya, die opgroeide in Spanje. Ze had twee broers, en met maar twee controllers voor drie kinderen was zij meestal degene die niet mee mocht gamen. “En zo begon het: van videogames naar onze pc en daarna de laptop. Ik werd steeds buitengesloten en op een gegeven moment zei ik gewoon tegen mezelf: dit is niets voor mij.”

Ook op school werd ze niet gestimuleerd om die technische kant te ontdekken. Bij het kiezen van vakken kozen veel meisjes, zijzelf ook, voor Frans. Jongens kozen vaker voor de exacte vakken. Zo kregen zij eerder de kans om die wereld te ontdekken. “Het is opvallend hoe vroeg dat al begint”, zegt Oyidiya. “Jongens worden een bepaalde kant op gestuurd, meisjes een andere.”

Van financiën naar datawetenschap

Oyidiya studeerde uiteindelijk International Business en werkte jarenlang in de financiële sector en de logistiek. Tijdens de pandemie begon ze zich af te vragen of ze dat werk nog wel wilde blijven doen. “Ik wilde iets doen wat beter aansloot bij mijn waarden. Iets waarmee ik echt verschil kon maken.”

Ze besloot zich toch in technologie te verdiepen. “Datawetenschap sprak me aan, omdat je patronen zoekt, hypotheses opstelt en test of ze kloppen.” Maar hoe meer ze over data leerde, hoe beter ze begreep dat het nooit alleen om cijfers gaat. Het gaat ook om macht: wie de data in handen heeft en wiens ervaring die data vormgeeft. “Als bepaalde mensen toegang hebben tot bepaalde informatie, geeft dat ze een enorme voorsprong.”

Als het systeem je niet herkent

Dat inzicht kreeg vorm in 2021, toen ze las over problemen met zelfrijdende Tesla’s in de Verenigde Staten. “Ze hadden moeite om vrouwen en mensen met een beperking te herkennen”, vertelt ze. “Eigenlijk reden ze gewoon op hen in.” Rond dezelfde tijd zag ze vergelijkbare patronen in spraaksoftware. Bepaalde Engelse accenten, zoals Ierse accenten en de accenten van veel Afro-Amerikanen, werden minder goed herkend.

Voor Oyidiya is dat geen puur technologisch probleem, maar culturele ongevoeligheid. “Het laat zien wie die systemen heeft gebouwd, wie de data heeft verzameld en wie dacht: als het voor ons werkt, werkt het voor iedereen”, legt ze uit. “Nieuwe systemen worden gebouwd op bestaande structuren, op de ideeën, keuzes en ongelijkheden die al in de samenleving bestaan. Is dat fundament al ongelijk, dan legt technologie er alleen nog een laag ongelijkheid bovenop. Het oorspronkelijke probleem verdwijnt niet.”

Een overwegend witte wereld

Daarom vindt Oyidiya het belangrijk dat meer diverse perspectieven een plek krijgen in het gesprek over technologie. In de wereld van digitale rechten werken relatief veel vrouwen, maar andere stemmen ontbreken nog vaak. “Er zijn heel weinig mensen van kleur en andere perspectieven zijn ook nauwelijks vertegenwoordigd”, zegt ze. “Het is nog altijd een overwegend witte wereld.”

Tegelijk merkt ze dat veel mensen denken dat ze niet kunnen meepraten over technologie, omdat ze geen technische achtergrond hebben. “Maar het gaat niet alleen om technische kennis”, zegt ze. “Mensen brengen ook hun eigen ervaringen mee. Dat is op zichzelf al waardevol.”

Van inzicht naar actie

Oyidiya brengt die overtuiging in de praktijk in haar werk bij ENAR. Ze helpt organisaties die minder makkelijk toegang hebben tot Europese besluitvorming om daar hun stem te laten horen. Ook werkt ze samen met andere netwerken en organisaties voor digitale rechten die het gebruik van digitale middelen aanvechten, op terreinen als migratie en politiewerk.

Toch is Oyidiya zich goed bewust van de omvang van de krachten waartegen ze het opneemt. Soms vraagt ze zich af hoeveel verschil haar werk echt kan maken, zeker als ze ziet hoe extreemrechtse partijen wereldwijd aan invloed winnen. “Het is ontmoedigend om te zien hoe racistische, seksistische en validistische retoriek steeds normaler wordt, zonder enige consequentie. En om te zien dat de mensen die chaos en desinformatie verspreiden nooit ter verantwoording worden geroepen.”

Samen sterk

Toch laat ze zich er niet door tegenhouden. “Ik voel me bevoorrecht dat ik dit werk mag doen”, zegt ze. “Sterker nog, ik zou het ook doen als ik er niet voor betaald kreeg.” Ze ziet het als deel van een gedeelde verantwoordelijkheid: verandering komt niet van één persoon alleen. “Denk aan een mier”, zegt ze. “Eén mier in zijn eentje stelt niet veel voor. Maar samen zijn ze ontzettend sterk. Hun kracht zit in samenwerken.”

Voetnoot: European Network Against Racism (Europees Netwerk tegen Racisme): een pan-Europees netwerk dat zich via belangenbehartiging inzet om een einde te maken aan structureel racisme en discriminatie in Europa en om structuren op te bouwen die gebaseerd zijn op gelijkheid en een herverdeling van macht, privileges en rechten.